Piet Snel

MISSCHIEN IS WATER VAN DUN HOUT

Vormgeving & Omslagontwerp

Kunst laat je met Andre ogen naar de wereld kijken.

Door hun artistieke sensibiliteit laten kunstenaars facetten van de werkelijkheid zien die in het dagelijks bestaan onopgemerkt blijven.

Dit is de eenvoudige reden waarom kunst voor mij al vanaf jonge jaren een belangrijke inspiratiebron en verrijking vormt.

Misschien is water van dun hout - de publicatie van João Colagem & Marco Nijmeijer - is hier een mooi voorbeeld van.

De prachtige suggestieve titel kun je beschouwen als een verwijzing naar de kracht van kunst om de wereld niet vanzelfsprekend zo te accepteren als ze zich aan ons voordoet.

De titel is een uitdaging om de werkelijkheid te ondervragen en vanaf een andere kant te bekijken.

In Misschien is water van dun hout zijn de beeldende kunst en poëzie gelijk aan elkaar.

Geen kunstvorm is ondergeschikt aan de andere, maar de collages en het gedicht vormen telkens een geheel.

De samenwerking tussen dichters en beeldende kunstenaars kent een lange traditie.

Vooral in Parijs bestond aan het eind van de 19e eeuw een grote markt voor luxe boekwerken.

Daarom worden vandaag de dag dergelijke werken nog steeds met de Franse term Livre d'artiste benoemd.

Door het samengaan van beeld en taal worden bij een Livre d'artiste alle zinnen geprikkeld en bovendien is het een kunstvorm waarvan je buiten culturele instellingen om, op elk moment thuis kunt genieten.

João Colagem (1967)

Een Braziliaanse kunstenaar die tegenwooordig in Nederland woont, put voor zijn colages uit beeldcultuur van tijdschriften en brochures, de schaar is zijn penseel.

Met onvoorstelbare precisie en zorgvuldigheid knipt hij element voor element uit en voegt hij deze samen totdat er een nieuwe, volstrekt eigenzinnige voorstelling ontstaat.

Elke collage is een feest voor de verbeelding.

Het oog haakt zich ergens op het beeldvlak vast en van daaruit glijdt de blik over de verschillende onderdelen.

Er ontknoopt zich een verhaal dat geleid woord door persoonlijke associaties.

Kijken naar de collages van João Colagemis bijna letterlijk een vorm van lezen, het is poezie bestaande uit beelden.

Marco Nijmeijer (1964)

Is van oorsprong een natuurkundige die na een lange universitaire carrière het schrijven ontdekte en in 1999 met de bundel Lief er zal geen liefde zijn debuteerde.

Het zijn de onverwachte woordcombinaties die je als lezer raken.

De lezer wordt ontvoerd naar een wereld waarin taal geen dienende en beschrijvende functie heeft.

In de gedichten van Marco Nijmeijer kan elk woord de sleutel vormen tot een schat aan betekenis.

Taal is niet ondergeschikt aan een bestaande realiteit, maar vormt een belevenis en stimulans voor de fantasie.

Het fascinerende aan het voorliggende Livre d'artiste is dat João Colagem en Marco Nijmeijer je niet alleen anders naar de realiteit laten kijken, maar dat zij er in slagen om een volstrekt nieuwe wereld tot leven te wekken.

Misschien is water van dun hout doet mij daarom denken aan het surrealisme, de kunststroming die in de jarenj twintig toonaangevend was in Parijs.

Het streven van het surrealisme was om de wereld van de droom en het onbewuste zonder enige filter van het verstand tot uitdrukking te brengen.

De externe realiteit en de droomwereld moesten samenkomen op een niveau dat reëler was dan reëel, namelijk op het niveau van het surreële.

De Nederlandse kunstgeschiedenis kent geen echt grote surrealisten.

De bekendste kunstenaars zoals Max Ernst, Dali, Miro en Magritte komen uit Duitsland, Spanje en België.

Misschienzouden we kunnen zeggen dat Nederland in Colagem en Nijmeijer twee surrealisten après la lettre heeft gevonden.

J.N.A. van Caldenborgh

Vind je een steen op de weg

hoger dan jezelf, je kunt er niet langs

praat tegen hem. Bewonder

zijn kracht en standvastigheid

roem zijn moed, leg uit hoe klein je bent

vraag hem dan opzij te gaan.

Veel stenen zijn vriendelijk

en voor reden vatbaar.

Dreig daarom liever niet maar

leg je op de grond, krom je

lichaam om de steen.

Er is gruis in je bloed, hij voeld het.

Hij spitst zijn oren.

Uit de kiezels in je botten

Collage: João Colagem

De wereld is vol vrouwen

en de meesten zijn zwanger.

Op straat bollen hun buiken

als zeilen in de zomerwind.

Zo voer Da Gama de Taag af, Lissabon uit.

Later kwamen de schepen terug

geladen met de geur van kaneel, het ronde

van de aarde en met zwart zwetend goud.

De wereld kwam uit houten buiken.

In de supermarkt laveren de vrouwen voorzichtig.

Ze dragen hun kussens van liefde, hun ogen

glanzen want de wereld is zwanger

de nacht draagt een geheim en

morgen is het zomer, is de stad verlaten

als de vlakste zee, zwerft de zon

door lege cafés en windstille bibliotheken.

In je ooghoek ritselt nog geen kind.

P E R S B E R I C H T

Misschien is water van dun hout

Over de totstandkoming van een

Nederlands-Braziliaans kunstenaarsboek

Dichter Marco Nijmeijer (1964) en beeldend kunstenaar João Colagem (1967) kennen elkaar uit de Rotterdamse kunstwereld.

Voor poëzie-manifestaties waaraan Nijmeijer als dichter deelnam, ontwierp Colagem de posters en flyers.

In 2002 maakte Nijmeijer een gedicht bij één van de collages van Colagem en daarmee was het begin van een artistieke samenwerking geboren.

Meer gedichten en collages volgden, die ter wederzijdse inspiratie aan elkaar werden voorgelegd.

Toen de teller in 2004 op 24 gedichten en evenzovele collages stond, doemde de vraag op: moeten we hier niet wat mee doen?

Omdat de 24 collages niet tot in lengte van dagen bijeen zouden blijven (om in zijn levensonderhoud te voorzien wil Colagem namelijk ook wel eens wat verkopen) werd besloten een boek te maken.

In dat boek zouden de collages én de gedichten min of meer in volgorde van ontstaan worden gepresenteerd.

Bijna drie jaar lang heeft dat boek met de titel Misschien is water van dun hout een ongeboren bestaan geleid in diverse hoedanigheden: eerst als idee, daarna als computerbestand en tenslotte als dummy.

Eind november zag Misschien is water van dun hout dan toch eindelijk in drukwerk het levenslicht.

Op 8 december 2007 wordt het eerste exemplaar van het boek ten doop gehouden op het hoofdkantoor van Caldic te Rotterdam.

Dat kunstverzamelaar en Caldic-topman Joop van Caldenborgh de rol van peetvader ten deel valt, is omdat hij een enthousiasmerend voorwoord heeft geschreven.

Van Caldenborgh heeft wel wat met boeken die de vrucht zijn van de samenwerking van twee of meer kunstenaars. In de ontvangsthal van zijn hoofdkantoor stelt Van Caldenborgh momenteel een groot aantal van dergelijke ‘kunstenaars-boeken’ uit zijn particuliere collectie ten toon.

Wat opvalt is dat veel kunstenaarsboeken een nogal exclusief karakter hebben doordat ze slechts in zeer kleine oplagen zijn vervaardigd.

Dat het zo lang duurde eer het gezamenlijke livre d’artiste van Nijmeijer en Colagem kon materialiseren, had uiteraard alles te maken met geld.

Uitgevers die de gedichten en collages van het

tweetal onder ogen kregen, waren veelal onmiddellijk overtuigd van de kwaliteit maar durfden, als puntje bij paaltje kwam, het risico niet aan.

Want onder wat voor noemer zou Misschien is water van dun hout aan de boekhandel moeten worden aangeboden?

Als poëzie of beeldende kunst, als dicht-bundel of kunstboek?

In de fantasierijkdom van hun surrealistische beeldentaal bleken Nijmeijer en Colagem zo aan elkaar gewaagd, dat de vrucht van hun gezamenlijke arbeid noch het voorkomen heeft van een geïllustreerde dichtbundel, noch het aanzien van een kunstboek waaraan achteraf nog enkele gedichten zijn toegevoegd.

Nergens valt uit op te maken welke gedichten ontstaan zijn naar aanleiding van collages en – omgekeerd – welke collages geïnspireerd zijn door gedichten.

Voor uitgevers en boekhandelaren is Misschien is water van dun hout daarmee een nagenoeg onplaatsbaar boek.

Na bij een aantal commerciële uitgevers hun neus te hebben gestoten, besloten Nijmeijer en Colagem op zoek te gaan naar een alternatieve uitgever, bij voorkeur een cultuurstichting die als fondsen- en sponsorwerver zou willen optreden.

Omdat Colagem geboren is in Brazilië en Nijmeijer getrouwd met een Braziliaanse, kwamen beeldend kunstenaar en dichter al snel terecht bij de Stichting Unión Latina, dat diverse activiteiten ontplooit die beogen bij te dragen aan de integratie van latinos in de Rotterdamse samenleving met behoud van een zekere eigen identiteit.

In het licht van het soms angstig gepolariseerde debat over de multiculturele samenleving en het integratievraagstuk, zag de Stichting Unión Latina in het boek van Nijmeijer en Colagem een perfect voorbeeld van Nederlands-Braziliaanse kruisbestuiving.

Toen de stichting zich eenmaal achter het boek had geschaard, bleken diverse fondsen en de gemeente Rotterdam tot een financiële

Een actuarieel adviesbureau stelde zich garant voor de afname van een deel van de oplage.

Uit de betrokkenheid van de Stichting Unión Latina mag overigens niet worden afgeleid dat het boek van Colagem en Nijmeijer rechtstreeks de problemen van het multiculturele Rotterdam adresseert.In sommige gedichten is de Maasstad echter wèl duidelijk op de achtergrond aanwezig, als een plaats waarin mensen van overal ter wereld hun thuis hebben gevonden, ook al blijven ze vaak nog emotioneel gebonden aan hun land van herkomst, ver weg aan een andere zee of aan een andere rivier.

In één van de collages doemt onverhoeds een tramstel op van de RET, dat in het bijbehorende gedicht de functie krijgt toebedeeld van voertuig van verlangen en (gezins)hereniging.

In een ander gedicht wordt gerefereerd aan de ark van Noach, waar reine en onreine dieren naast elkaar leefden en waar, volgens Nijmeijer, vast ook nog wel wat verstekelingen aan boord waren.

In de bijbehorende collage toont Colagem overigens geen imposante ark maar een zeer bescheiden vissersbootje.

Hier zaten dichter en beeldend kunstenaar kennelijk elk op een ander gedachtenspoor met als resultaat dat de door hen opgeroepen beelden eerder divergeren dan convergeren.

Juist het zoeken naar convergerende en divergerende beelden maakt het lezen van Misschien is water van dun hout tot een spannend en aangenaam tijdverdrijf.

Misschien dat commerciële uitgevers daarom bij zichzelf te rade zouden moeten gaan of hun koudwatervrees tegen het ‘kunstenaarsboek’ wel terecht is.

Als schrijvers en beeldend kunstenaars werkelijk inspiratie putten uit elkaars werk en spontaan tot samenwerking besluiten, kunnen ongehoord fascinerende boeken geboren worden, die heus hun weg wel zullen weten te vinden naar de consument…

Collage: João Colagem